Drewno to surowiec bardzo często i powszechnie stosowany w budownictwie. Spełnia wiele zadań od konstrukcyjnej, przez funkcjonalną, aż po czysto dekoracyjną. Drewno cenione jest głównie z uwagi na swój naturalny charakter. Niestety minusem tego surowca jest duża podatność na korozję.  Czynnikami wpływającymi na korozję drewna są: warunki atmosferyczne, promieniowanie UV, wilgotność, grzyby oraz owady. Korozja drewna przejawia się osłabieniem jego struktury pod wpływem zmian fizycznych i chemicznych w jego budowie.

Producenci prześcigają się w tworzeniu nowych receptur, które maksymalnie opóźnią procesy korozji drewna, nadając mu przy tym dekoracyjny charakter, indywidualnie dobierany przez konsumentów. Do rodzajów i technik zabezpieczeń drewna należą powłoki, takie jak: impregnaty, bejce, lakiery lub emalie. Poniżej omówimy charakterystykę tych rodzajów zabezpieczeń i ich główne zadanie, które pełnią.

Impregnaty do drewna

Impregnacja to proces nasączenia wyrobu budowlanego impregnatem, w celu nadania mu pożądanych właściwości. Impregnaty wodne lub rozpuszczalnikowe, gdzie czynnikiem aktywnym mogą być żywice syntetyczne, oleje lub woski, mają głównie zadanie ochrony drewna w jego warstwie strukturalnej. Dlatego najlepiej sprawdzają się metody impregnacji zanurzeniowej lub próżniowej. Producenci często łączą impregnat z funkcją powłoki zewnętrznej, również dekoracyjnej. Najczęściej jednak, zwłaszcza w przypadku drewna eksponowanego na zewnątrz, drewno zaimpregnowane wymaga pokrycia go warstwą finalną.

Impregnaty do drewna, zwłaszcza te na bazie olejów, powinny znaleźć przede wszystkim zastosowanie w miejscach narażonych na działanie wody i jednocześnie narażonych na ścieranie się. Z uwagi na swoje dogłębne działanie, tarasy zewnętrzne, stopnie lub poręcze z powodzeniem mogą być zabezpieczane przy pomocy impregnatów oraz typowych olejów do drewna.

 

Podział impregnatów do drewna ze względu na nośnik (rozpuszczalnik).

Impregnaty wodne do drewna

Impregnaty do drewna wodne z uwagi na zaostrzanie przepisów dotyczących ochrony środowiska są coraz powszechniej stosowane zastępując produkty rozpuszczalnikowe. Nie wydzialają ostrego nieprzyjemnego zapachu więc częściej znajdą zastosowanie w pomieszczeniach zamkniętych. Z uwagi na mniejszy stopień penetracji drewna, niż impregnaty rozpuszczalnikowe,  lepiej sprawdzają się w impregnacji metodą zanurzeniową. Impregnaty w których nośnikiem jest woda, są powszechnie wykorzystywane do impregnacji drewna konstrukcyjnego. Preparaty te stanowią gałąź przemysłu nieustannie modernizowaną i ulepszaną przez producentów. Dlatego też pełnią funkcje ochronno dekoracyjne. Nie muszą być już dodatkowo lakierowane warstwą finalną. Zapewniają też bardzo dobre właściwości hydrofobowe. Chronią drewno przed owadami, grzybami i innymi procesami korozji. Są też w pełni odporne na działanie warunków atmosferycznych.

Impregnaty rozpuszczalnikowe do drewna

Oparte są na węglowodorach i rozpuszczalnikach organicznych. Mają większe właściwości zwilżania drewna, z uwagi na mniejsze napięcie powierzchniowe niż ma to miejsce w produktach wodnych. Warto pamiętać, że preparaty rozpuszczalnikowe powinny służyć do zabezpieczenia drewna, które wcześniej również posiadało zabezpieczenie preparatem rozpuszczalnikowym. Posiadają jednak ostry, charakterystyczny zapach co sprawia, że powinny być raczej stosowane na zewnątrz pomieszczeń, do zabezpieczania altan, płotów i mebli drewnianych. Są w pełni odporne na warunki atmosferyczne i chronią drewno przed korozją biologiczną. Należy pamiętać, że impregnaty te są palne i toksyczne.

Podział impregnatów ze względu na czynnik aktywny

Ze względu na czynnik aktywny, można wyróżnić:

Impregnaty żywiczne (syntetyczne)

Preparaty oparte głównie na syntetycznych żywicach akrylowych. Działają poprzez usieciowanie polimeru w strukturze drewna.  Mogą stanowić bazę pod kolejny produkt finalny lub stanowić już warstwę ostatecznego zabezpieczenia. Wszystko zależy od zastosowania produktu wskazanego przez producenta. Zabezpieczają drewno przed wilgocią tworząc w jego strukturze usieciowaną strukturę polimerową. Żywice bardzo szczelnie zamykają strukturę drewna i  są względnie odporne na promieniowanie UV.

Impregnaty naturalne ( woski, oleje)

Są to impregnaty, które jako składnik aktywny wykorzystują naturalne surowce. Działają wyłącznie w głębi drewna, nie tworząc zewnętrznej powłoki zabezpieczającej. W ich składzie powinien znajdować się niejadalny olej lniany lub olej tungowy. Występują także impregnaty naturalne których skład wzbogacają woski, żywice drzewne, a także smoły i terpentyny. Głęboka penetracja drewna impregnatem naturalnym chroni drewno przed wnikaniem wilgoci, owadami i korozją drewna. Oleje do drewna, dzięki dodatkowi oleju lnianego lub wosku, skutecznie ochronią drewno przed blaknięciem czy spękaniem w wyniku działania promieni UV.  Impregnaty naturalne najlepiej sprawdzą się na drewnie surowym lub ewentualnie wcześniej zabezpieczonym również olejem do drewna. Ze względu na działanie wewnątrz drewna sprawdzą się na tarasach, balustradach, pergolach, meblach ogrodowych i innych drewnianych powierzchniach narażonych na ścieranie. Gorzej sprawdzą się na elewacjach drewnianych. Wadą impregnatów opartych na olejach do drewna jest ich zdecydowanie mniejsza wytrzymałość niż impregnatów syntetycznych. Olejowanie drewna narażonego na czynniki atmosferyczne powinno odbywać się minimum raz do roku, a nawet dwa razy do roku, aby zapewnić drewnu stałą ochronę.

Impregnaty żywiczne

Impregnaty naturalne (woski, oleje)

Bejce

Głównym  zadaniem bejcy jest nadanie koloru drewnu lub wyrównanie koloru drewna, bez tworzenia powłoki na drewnie. Bejce wnikają głęboko w strukturę drewna, uwidaczniając jego słoje, nie maskując ich.

Lakiery do drewna

Głównym zadaniem lakieru jest nadanie drewnu odpowiedniej faktury i wykończenia  w odpowiednim połysku poprzez wytworzenie na jego powierzchni warstwy ochronnego filmu. Lakiery działają i zabezpieczają drewno poprzez stworzenie zewnętrznej powłoki na drewnie. Nie zakrywają rysunku drewna. Są transparentne, czyli warstwa lakieru po zastosowaniu jest przezroczysta na drewnie, za wyjątkiem wykończenia w połysku lub w macie. Lakiery mogą być zarówno w rozpuszczalniku wodnym jak i rozpuszczalnikowym (np. aceton, ksylen, toluen). Czynnikami aktywnymi lakierów są żywice, najczęściej akrylowe lub poliuretanowe. Film na powierzchni drewna to usieciowana żywica, która tworzy się po odparowaniu nośnika, czyli rozpuszczalnika.

Lakiery są produkowane z uwzględnieniem ich przeznaczenia. Istnieją takie stworzone z myślą o meblach, powierzchniach pionowych, podłogach, balustradach czy boazeriach. Lakiery zabezpieczają drewno przede wszystkim przed wodą oraz ścieraniem, gdyż to warstwa lakieru, a nie drewno przyjmuje na siebie obciążenie komunikacyjne.

Lakiery z dodatkiem pigmentu nazywa się lakierobejcą, która oprócz właściwości lakieru, nadaje także drewnu półtransparentne kolorowe wykończenie, przez który widać rysunek słojów.

Emalie do drewna (farby)

Emalie do drewna lub w pełni kryjące lakierobejce to finalne, grubo powłokowe produkty, które koloryzują drewno całkowicie zakrywając rysunek słojów. Tworzą matowe, połyskujące lub pół-połyskujące wykończenie w zależności od rodzaju drewna i sposobu aplikacji. Głównym ich zadaniem obok zabezpieczenia drewna jest kreowanie estetyki elementów drewnianych. Mogą być z powodzeniem wykorzystywane do zabezpieczenia mebli, ościeżnic, futryn, ogrodzeń, balustrad, ścian i elewacji. Z uwagi na możliwe ścieranie się nie powinny być wykorzystywane do zabezpieczania powierzchni płaskich tarasów, stopni lub poręczy.

Najczęstszym rodzajem dyspersji wykorzystywanej do tworzenia emalii do drewna, są dyspersje z syntetycznej żywicy akrylowej. Wyróżnia się też farby alkilowe (ftalonowe), oparte na żywicy alkilowej w rozpuszczalniku lub farby kredowe, do malowania powierzchni niepełniących funkcji użytkowych.

Jak przygotować drewno do zabezpieczenia

Każde drewno,  to znajdujące się wewnątrz budynku, jak i na zewnątrz, musi przed pomalowaniem zostać odpowiednio wysuszone (wilgotność nie wyższa niż 10%) oraz oczyszczone i oszlifowane. Jak to zrobić? To zależy od stanu konkretnego drewna. I tak płaskie powierzchnie należy oszlifować albo ostrugać, natomiast przedmioty o skomplikowanej strukturze najlepiej potraktować specjalnymi preparatami do usuwania powłok lakierniczych, a dopiero potem wygładzić papierem ściernym lub szlifierką. Czasem w drewnie pojawiają się ubytki. Jeśli są niewielkie, wystarczy uzupełnić je szpachlówką (zazwyczaj akrylową). Większe uszkodzenia maskuje się precyzyjnie dopasowanymi wstawkami z fragmentów drewna.

Ewentualne ponowne zabezpieczenie drewna, powinno odbyć się odpowiednio dobranym do poprzednio zastosowanego zabezpieczenia.

Chyba, że cała poprzednia warstwa zabezpieczająca zostanie zeszlifowana odsłaniając surowe drewno. Wówczas możemy prace na drewnie rozpocząć praktycznie od początku.